Inleiding

Haemophilus influenzae type b is een bacterie die voorkomt als gekapselde en niet gekapselde vorm. Gekapseld betekent dat de bacterie zich beschermt met een schild. Influenzae heeft niets te maken met griep, het is de wetenschappelijke naam voor de bacterie. Type b is een van de familie van Haemophilus influenzae. Voor het eerst werd de bacterie geïsoleerd in 1892.  

Vanaf 1942-1968 ontstond een spectaculaire toename (399%) van Hib-infecties, waarbij opviel dat het aantal gevallen onder baby’s van beneden drie maanden sinds 1942 niet toenam. ,   Dat zou betekenen dat DKT-vaccinaties de reden kunnen zijn van deze toename van Hib-infecties. Ook Burgmeijer  vermeldt dat voor de invoering van de Hib-vaccinatie, Hib-ziekten het meest voorkwamen in de periode van vier maanden tot vier jaar met een piek van zes tot twaalf maanden.

De vaccinatie tegen Hib is sinds 1993 opgenomen in het Rijksvaccinatieprogramma (RVP).

Ziektebeeld

De bacterie Haemophylus influenzae type b kan verschillende ernstige ziekten veroorzaken, waarvan meningitis er slechts één is. Deze is vooral bij kleine kinderen de boosdoener.  Epiglottitis (een ontsteking van het strotklepje) betrof 20% van de Hib-infecties (meestal bij kinderen boven de 2,5 jaar). Osteomyelitis, artritis  5%, cellulitis en sepsis 7% zijn eveneens ernstige ziektegevallen die door de Hib-bacterie kunnen worden veroorzaakt . Ook wordt Hib geassocieerd met pericarditis en longontsteking.

 

Andere belangrijke bacteriële veroorzakers van meningitis zijn: de meningococ en de pneumococ. Het ziektebeeld komt overeen.

Meningitis is een ontsteking van de vliezen rond de hersenen en of het ruggenmerg. De ziekte moet niet worden verward met encefalitis, waarbij de hersenen zelf zijn ontstoken. In de volksmond wordt meningitis ook wel ‘nekkramp’ genoemd. Omdat in de media met ‘nekkramp’ bijna altijd de meningococcen-meningitis wordt bedoeld geeft deze benaming ‘nekkramp’ veel verwarring en ongerustheid bij de ouders. Er zijn nl. verschillende oorzaken van meningitis en niet elke vorm is even bedreigend. Medici pleiten er dan ook voor de naam ‘nekkramp’ niet meer te gebruiken, maar te vervangen door meningococcenziekte .

De Hib-meningitis doet zich vooral voor bij kinderen tot vijf jaar, met de grootste kans tussen de zes en twaalf maanden. Na de leeftijd van vijf jaar is vooral de meningococ de boosdoener.

Er is bij meningitis een grote variatie van symptomen. Het stellen van de diagnose is moeilijk, omdat de meeste symptomen erg lijken op een zware griep. Soms wordt de ontsteking voorafgegaan door een middenoorontsteking. Zolang de bacterie zich rustig houdt in de keelholte, is er niets aan de hand. De gastheer zal zelfs weerstand tegen het beestje opbouwen.

Om nog onbekende redenen slaagt de bacterie er soms in door het slijmvlies van de keelholte heen te dringen. Als dit gebeurt, zijn er twee mogelijkheden:

In het eerste geval wordt de groei van de bacterie in het bloed door aanwezige antistoffen enigszins geremd. De bacterie zoekt een veilig heenkomen en ‘verstopt’ zich in de hersenvloeistof. Het afweersysteem kan daar minder goed bij en binnen 18 tot 36 uur ontwikkelt zich dan een hersenvliesontsteking.

De tweede, veel bedreigender vorm van meningitis treedt op als de bacterie zich meteen in het bloed gaat vermenigvuldigen. Meestal gaat het dan om de meningococ. Er ontstaat dan een bloedvergiftiging of sepsis. Dit is een zeer ernstige situatie. De bacterie maakt nl. allerlei gifstoffen die ertoe leiden dat vele lichaamsfuncties verstoord raken. Deze stoffen activeren het systeem voor de bloedstolling, waardoor overal in het lichaam bloedstolseltjes ontstaan, de zogeheten Diffuse Intravasale Stolling (DIS). Er ontstaat dan juist een neiging tot bloeden doordat veel factoren, die verantwoordelijk zijn voor de bloedstolling, opraken. Al na 6 tot 12 uur, dus sneller dan bij de ontsteking van het hersenvlies, ontstaan in de huid hierdoor kleine puntbloedinkjes (petechiën), die in het begin op speldenprikken lijken, maar snel in aantal toenemen en er uitzien als blauw-paarse vlekjes. Ze kunnen uitgroeien van blauwe plekken tot ernstig aangetaste huid. Kenmerkend voor deze vlekjes is, dat ze niet zijn weg te drukken (dus wit worden) als men er b.v. met een glas op drukt. Het meest kenmerkende voor de sepsis is de snelle omslag: terwijl het kind een uur tevoren nog vrolijk zat te spelen, wordt het plotseling ziek, met hoge koorts, sufheid en soms braken. Het is van levensbelang dat een kind met deze verschijnselen acuut op de intensive care wordt opgenomen. Bij 20 tot 40% van deze kinderen is de ziekte al te ver voortgeschreden en komen ze te overlijden ondanks optimale zorg.

Bij baby’s en jonge kinderen zijn meningitis-symptomen minder duidelijk en moet men letten op koorts, in combinatie met koude handen of voeten, spugen, voedselweigering, huilen op hoge toon, afkeer van oppakken en met hem bezig zijn (bijvoorbeeld het verwisselen van een luier), achteroverbuigen van het hoofd, een starende apathische blik, vlekkerig bleekrode huid (in sommige gevallen paarsblauwe vlekjes), een verlaagd bewustzijn, stuipen en niet meer zelfstandig kunnen blijven zitten.

Bij volwassenen en oudere kinderen kunnen de symptomen afzonderlijk of in combinaties optreden: overgeven, hoge koorts, ernstige hoofdpijn, nekstijfheid (patiënt kan de kin niet op de borst krijgen), lichtschuwheid, sufheid, stuipen en pijn in gewrichten.

Besmetting

De bacteriën, die meningitis veroorzaken zijn, zeer alledaags en komen bij gezonde mensen in de neus- en keelholte voor. Ze verspreiden zich van persoon tot persoon door hoesten, niezen, omhelzen, neus snuiten etc. Na besmetting kan het twee tot tien dagen duren alvorens symptomen optreden. Bij iedereen en op elke leeftijd kan weken- en zelfs maandenlang de ziekteverwekker gevonden worden. Drager zijn helpt om een natuurlijke immuniteit op te bouwen. Slechts in zeldzame omstandigheden (oververmoeidheid, verzwakte afweer) schiet de verdediging van het lichaam tekort en veroorzaken bacteriën meningitis. De verspreiding van meningitis vindt vooral plaats waar veel mensen bij elkaar zijn (kinderdagverblijven, kleedkamers van sportclubs, disco’s).

Lees verder, klik HIER